Baskıcı Davranış, Zorbalık, Taciz ve İstismarın Önlenmesi Politika Belgesi

Fide Araştırma, İzleme ve Raporlama Derneği (FAIR), insan haklarının korunması, geliştirilmesi ve ihlallerin etkin biçimde izlenmesi amacıyla faaliyet gösteren bağımsız bir sivil toplum kuruluşudur. FAIR; hukukçular, araştırmacılar, akademisyenler, iletişim uzmanları ve farklı disiplinlerden gelen profesyonellerden oluşan bir uzman ağıyla, insan hakları alanında izleme, belgeleme, raporlama ve savunuculuk çalışmaları yürütmektedir.

FAIR, faaliyetlerini şeffaflık, hesap verebilirlik, eşitlik, katılımcılık ve hukukun üstünlüğü ilkeleri doğrultusunda sürdürür. Kurumsal işleyişinde de bu ilkeleri esas alarak, iç yönetişim mekanizmalarını güçlendirmeyi ve etik standartları kurumsallaştırmayı hedefler. Bu politika belgesi, FAIR’in sözkonusu temel ilkeler çerçevesinde kurumsal uygulamalarını düzenlemek ve güvence altına almak amacıyla hazırlanmıştır.

1. Kapsam

Bu politika belgesi, FAIR’in merkez ofisi, proje alanları ve tüm faaliyet mekanizmalarında görev alan yöneticiler, üyeler, çalışanlar, gönüllüler, stajyerler, danışmanlar, eğitmenler, çevirmenler, moderatörler ve kısa süreli görevlendirilen uzmanları kapsar. Politika, FAIR ile fiili ilişki veya üyelik bağı olan herkesin birbirleriyle ve üçüncü taraflarla olan etkileşimlerini düzenler. Amaç, cinsiyetçi, baskıcı ve mobbing davranışlarının önlenmesi ve ortaya çıkması durumunda uygulanacak adımların tanımlanmasıdır.

Politika, cinsiyet, cinsel yönelim, etnik köken, yaş, statü veya diğer korunan özelliklerden bağımsız olarak herkes için geçerlidir. Cinsel şiddet ve taciz konuları, yapısal ve özel hassasiyetleri nedeniyle farklı politika belgelerinde ele alınmak üzere kapsam dışı bırakılmıştır.

2. Amaç

Bu politika belgesinin temel amacı, cinsiyetçi ve baskıcı davranışları, mobbing ve diğer hak ihlallerini FAIR çalışanları ve ilişkili kişiler tarafından tanınır ve bilinmesini sağlamaktır. Böylece kişiler, hem kendi davranışlarını hem de çevrelerinde olan biteni değerlendirebilir ve gerekli önlemleri alabilir.

Politika, ihlallerin önlenmesi için önleyici mekanizmalar ve eğitim süreçlerini belirler. İhlal gerçekleştiğinde ise sorumluluk almayı, bildirim ve soruşturma süreçlerini etkin bir şekilde işletmeyi öngörür. Ayrıca FAIR’in öğrenen, dönüşen ve güç dengesizliklerini azaltan bir kurum olmasını destekler. Bu çerçevede, ihlale olanak tanıyan koşulların dönüştürülmesi ve toplumsal farkındalığın artırılması önceliklidir.

3. Sorumluluklar

FAIR Yönetim Kurulu, politikanın uygulanmasının gözetiminden sorumludur. Yönetim kurulu, ihlal bildirimlerinin alınması, sürecin başlatılması, soruşturma ve onarıcı/dönüştürücü adımların yürütülmesini denetler.

Aynı zamanda, Onarıcı Adalet Komisyonu’na erişim yollarının sağlanması ve şeffaf bir sürecin yürütülmesi de Yönetim Kurulu’nun sorumluluğundadır. Böylece FAIR ile ilişkili kişiler, ihlal durumlarını güvenli, tarafsız ve gizli bir biçimde bildirebilir ve süreçlerin adil bir şekilde ilerlemesini güvence altına alır.

4. Tanımlar

Toplumsal Cinsiyet Eşitliği: Güç ilişkilerini dönüştürmek ve hiyerarşik cinsiyet farklılıklarını ortadan kaldırmak anlamına gelir. Eşitlik, yalnızca bireysel davranışlarla sınırlı olmayıp, tüm kurumsal süreç ve politikaların eşitliği desteklemesini gerektirir.

Toplumsal Cinsiyet Farkındalığı: Hak ihlallerinin cinsiyet veya diğer kimliklerle ilişkili etkilerini anlamak ve onarıcı yaklaşımı desteklemek amacıyla geliştirilen farkındalık düzeyidir.

LGBTİ+: Lezbiyen, gey, biseksüel, trans, interseks ve diğer cinsiyet kimlikleri ve yönelimleri kapsayan şemsiye terim. FAIR, LGBTİ+ bireylerin güvenli, eşit ve kapsayıcı bir ortamda yer almasını güvence altına alır.

Cinsiyetçilik: Toplumsal cinsiyet kalıp yargıları ve hiyerarşileri doğrultusunda, bir cinsiyetin diğerine üstün olduğu varsayımına dayalı bilinçli veya bilinçsiz tutum ve davranışlar. Bu davranışlar söz, eylem ve karar alma süreçlerinde kendini gösterebilir.

Mansplaining / Manterrupting: Kadın+ların görüşlerinin küçümsenmesi veya sözlerinin kesilmesi yoluyla güç dengesizliğinin pekiştirilmesi. Süreklilik hâlinde özgüven ve katılım üzerinde olumsuz etki yaratır.

Mobbing: Tekrarlanan, süreklilik gösteren ve hedef alınan kişinin psikolojik olarak zarar görmesine yol açan davranışlar. Mobbing, yalnızca üstlerin astlara uyguladığı davranışlarla sınırlı olmayıp yatay ve çapraz hiyerarşilerde de ortaya çıkabilir.

Onarıcı Adalet: Zarar görenin iyileştirilmesine odaklanan, faile odaklı cezalandırıcı anlayışın ötesine geçen yaklaşım. Amaç, ihlale maruz kalan kişinin güvenliği ve psikolojik sağlığının korunmasıdır.

Dönüştürücü Adalet: Kurumsal ve sistemsel eksiklikleri tespit ederek ihlale yol açan koşulları ortadan kaldırmak ve örgüt kültürünü güçlendirmek.

Masumiyet Karinesi: Beyan edilen ihlal kanıtlanana kadar kişinin masum kabul edilmesi.

5. Önleyici Politikalar

FAIR, tüm faaliyet alanlarında ve ofislerde cinsiyetçi, baskıcı ve LGBTİ+  karşıtı ayrımcı davranışlara, mobbinge ve diğer hak ihlallerine karşı kesinlikle sıfır tolerans uygular. Bu yaklaşım, ihlallerin göz ardı edilmeyeceğini ve her seviyedeki kişi için geçerli olacağını açıkça ortaya koyar. Sıfır tolerans politikası, sadece bir kural değil, aynı zamanda FAIR kültürünün temel taşlarından biridir; tüm çalışanlar, gönüllüler, stajyerler, danışmanlar ve ilişkili kişiler tarafından bilinçli şekilde benimsenir ve günlük etkileşimlerde rehber olarak kullanılır. Bu politika, bireylerin davranışlarını gözden geçirmelerine ve örgüt içinde adil, saygılı ve kapsayıcı bir ortamın sürdürülmesine katkıda bulunur.

FAIR, önleyici yaklaşımın etkili olabilmesi için düzenli eğitim ve farkındalık programları uygular. Toplumsal cinsiyet eşitliği, ayrımcılık, mobbing ve diğer hak ihlalleri konularında düzenlenen eğitimler hem mevcut çalışanların hem de yeni üyelerin politika ve uygulamaları etkin bir şekilde öğrenmesini sağlar. Eğitimler yalnızca teorik bilgilerle sınırlı kalmaz; katılımcılar, gerçek hayat örnekleri ve vaka çalışmalarına dayalı simülasyonlar aracılığıyla olası durumları deneyimleme fırsatı bulur. Böylece farkındalık, yalnızca bilgi düzeyinde değil, davranış ve tutum düzeyinde de gelişir.

Yeni üye ve çalışanlar, oryantasyon süreci boyunca bu politikalar hakkında bilgilendirilir ve eğitim modüllerine dahil edilir. Mansplaining, mobbing ve hiyerarşik baskı gibi davranış örnekleri, eğitim materyallerinde görünür biçimde paylaşılır ve bu davranışların sonuçları tartışılır. Tüm toplantı ve çalışmalarda eşit söz hakkı sağlanır; fikirlerin ve katkıların önemi vurgulanır. Eğitimlerin takibi, değerlendirilmesi ve sürekli güncellenmesi FAIR Toplumsal Cinsiyet ve Eşitlik Komisyonu tarafından yürütülür. Bu süreç, yalnızca ihlallerin önlenmesini değil, aynı zamanda örgüt içinde kapsayıcı bir kültürün pekişmesini de hedefler.

6. Onarıcı Adalet Komisyonu

FAIR, ihlal durumlarında güvenli ve şeffaf bir bildirim mekanizması sunar. Kişiler, kendileri veya tanık oldukları ihlalleri elektronik posta yoluyla kolayca bildirebilir. Bildirimlerin tümü gizli tutulur ve Kişisel Verilerin Korunması Kanunu çerçevesinde işlenir. Böylece ihlale maruz kalan kişi, güvenlik ve mahremiyet açısından korunur; süreç boyunca kendisini ifade etme hakkına sahip olur.

Bildirimin alınmasının ardından, FAIR Yönetim Kurulu veya ilgili proje ekibi tarafsız ve bağımsız bir Onarıcı Adalet Komisyonu oluşturur. Komisyon, alanında uzman kişilerden ve gerektiğinde bağımsız uzmanlardan oluşur. Çalışma ilkeleri arasında önyargısız dinleme, açıklık, tarafların sürece aktif katılımı, güçlendirici yaklaşım, tarafsızlık, mahremiyet ve zamanında müdahale bulunur. Komisyon, ihlali ayrıntılı şekilde değerlendirir, rapor hazırlar ve onarıcı/dönüştürücü öneriler sunar. Tüm kararlar, şeffaf bir itiraz mekanizması ile desteklenir ve katılımcılar haklarını güvence altına alır. Bu mekanizma, FAIR’in adil, güvenli ve hesap verebilir bir çalışma ortamı oluşturma taahhüdünün somut bir yansımasıdır.

7. Onarıcı ve Dönüştürücü Eylemler

Komisyon, ihlale maruz kalan kişinin iyileşmesini sağlamak ve ihlale yol açan koşulları dönüştürmek için çeşitli eylemler uygular. Bunlar arasında özür dileme, kamusal özeleştiri, psiko-sosyal destek, eğitim ve farkındalık artırma, pozisyon ve görev değişiklikleri ve tekrar olmayacağına dair güvence sağlama yer alır. Bu adımlar hem bireysel hem de kurumsal düzeyde öğrenme ve dönüşümü destekler.

8. İhlallerin Tekrarının Önlenmesi

FAIR, ihlallerin tekrarını önlemek için iş tanımlarında ve görev dağılımlarında belirsizlikleri giderir. İletişim kanalları ve süreçler düzenli olarak gözden geçirilir ve iyileştirilir. Eğitim ve deneyim paylaşımı toplantıları, çalışanların ve gönüllülerin süreçleri daha iyi anlamasını sağlar ve öğrenilen derslerin tüm organizasyona yayılmasına katkıda bulunur.

Stres yönetimi, iş yükü dengeleme ve psiko-sosyal destek gibi önlemler, hem bireylerin refahını hem de örgütsel sağlığı güçlendirir. Böylece FAIR, kurumsal hafızayı güçlendiren, öğrenen ve sürekli dönüşen bir yapı olarak konumlanır. İhlallerin tekrarının önlenmesi, yalnızca sorunları çözmekle kalmaz, aynı zamanda adil, güvenli ve kapsayıcı bir çalışma ortamının kalıcı hâle gelmesini sağlar.

9. Taahhüt

FAIR, bu politikaları uygulamayı ve tüm ilişkili kişilerin ve üçüncü tarafların mekanizma ve politikaları bilmesini sağlamayı taahhüt eder. Politika, tüm ofis ve çalışma alanlarında basılı ve dijital olarak erişilebilir olmalıdır. Eğitim ve bilgilendirme çalışmaları düzenli olarak tekrarlanmalı, belge ihtiyaç doğrultusunda güncellenmelidir. Bu politika, FAIR’in yaşayan bir dokümanı olarak sürekli geliştirilmesini ve örgüt kültürünü güçlendirmesini amaçlar.